Mỗi ngày nhà bếp thải ra vỏ rau, cuống rau, lá già, bã cà phê. Chúng đi thẳng ra thùng rác trong khi chậu rau ngoài ban công thì cần phân bón.
Nối hai việc đó lại thì được phân miễn phí và bớt rác. Nhưng ủ sai thì có mùi, có ruồi, và hàng xóm phàn nàn. Bài này nói cách làm đúng cho quy mô căn hộ.
Nguyên lý đơn giản
Ủ là để vi sinh phân huỷ chất hữu cơ. Quá trình tự nhiên.
Chúng cần bốn thứ: chất xanh, chất nâu, khí và ẩm. Thiếu thứ nào thì hỏng.
Chất xanh là rác tươi: vỏ rau, cuống, bã cà phê. Nhiều nước và nhiều đạm.
Chất nâu là thứ khô: lá khô, giấy, mùn cưa, xơ dừa. Nhiều carbon.
Tỉ lệ thường được khuyên là nhiều nâu hơn xanh. Chừng hai phần nâu một phần xanh.
Quá nhiều chất xanh thì ướt, bết và bốc mùi. Đây là lỗi phổ biến nhất.
Quá nhiều chất nâu thì chậm nhưng không hỏng. An toàn hơn.
Nên khi nghi ngờ thì thêm chất nâu. Quy tắc một câu.
Khí: phải đảo hoặc có lỗ thông. Thiếu khí thì thối và hôi.
Ẩm: ẩm như khăn vắt ráo. Không ướt sũng, không khô cong.
Bóp một nắm thấy dính mà không nhỏ nước. Phép kiểm đơn giản.
Đủ bốn thứ thì nó tự chạy. Không cần làm gì thêm.
Thời gian: hai tới ba tháng ở khí hậu nóng. Nhanh hơn xứ lạnh.
Xong khi nó thành mùn tơi màu nâu đen và có mùi đất. Không còn nhận ra nguyên liệu ban đầu.
Ủ được gì và không ủ được gì
Ủ được: vỏ rau củ, cuống rau, lá già. Nhóm chính.
Ủ được: bã cà phê và bã trà. Rất tốt.
Ủ được: vỏ trứng nghiền nhỏ. Chậm phân huỷ nhưng được.
Ủ được: vỏ trái cây. Cắt nhỏ thì nhanh hơn.
Ủ được: giấy không in màu, bìa carton xé nhỏ. Chất nâu.
Ủ được: lá khô và cỏ khô. Chất nâu tốt nhất.
Không ủ: đồ mặn và đồ có dầu mỡ. Gây mùi và hại đất.
Không ủ: cơm thừa và thức ăn đã nấu. Thu hút chuột và ruồi mạnh.
Không ủ: xương và đồ động vật. Với thùng nhỏ tại nhà thì không nên.
Không ủ: vỏ cam chanh lượng lớn. Chua và chậm phân huỷ.
Không ủ: cây bị bệnh hoặc cỏ có hạt. Lây sang chậu sau.
Không ủ: túi nilon và nhãn dán. Nghe hiển nhiên nhưng hay lẫn vào.
Cắt nhỏ mọi thứ trước khi cho vào. Nhanh hơn nhiều lần.
Miếng to có thể mất cả năm. Cắt nhỏ là bước đáng làm.
Làm ở quy mô căn hộ
Một thùng nhựa có nắp là đủ. Cỡ hai ba chục lít.
Đục lỗ thông khí quanh thành. Nhiều lỗ nhỏ.
Đục lỗ thoát nước ở đáy và có khay hứng. Nước rỉ ra khá nhiều.
Nước rỉ pha loãng dùng tưới cây được. Pha rất loãng.
Lót một lớp chất nâu dày dưới đáy. Hút nước và chống bết.
Cho rác bếp vào và phủ một lớp chất nâu lên trên. Mỗi lần.
Phủ kín là chìa khoá chống mùi và chống ruồi. Đừng bỏ bước này.
Giữ sẵn một túi lá khô hoặc xơ dừa cạnh thùng. Để tiện phủ.
Đảo mỗi tuần một lần. Bằng xẻng nhỏ hoặc que.
Đặt thùng nơi thoáng, có mái che. Mưa vào thì úng.
Không đặt ngay cạnh cửa sổ phòng ngủ. Dù làm đúng vẫn có mùi đất nhẹ.
Cần hai thùng nếu muốn liên tục. Một thùng đang ủ, một thùng đang bỏ vào.
Thùng đang ủ thì không thêm gì nữa. Để nó chín.
Cách đó cho phân đều đặn. Và không bao giờ phải chờ.
Khi có mùi hoặc có ruồi
Mùi thối như trứng ung: thiếu khí và quá ướt. Nguyên nhân số một.
Sửa: thêm nhiều chất nâu và đảo kỹ. Có tác dụng trong vài ngày.
Mùi khai: quá nhiều chất xanh. Cùng cách sửa.
Thùng ướt sũng và có nước đọng: lỗ thoát bị tắc. Thông lại.
Ruồi nhỏ bay quanh: rác không được phủ kín. Phủ dày chất nâu lên trên.
Ruồi đẻ trứng trên bề mặt lộ ra. Phủ kín là ngăn được.
Giòi trong thùng: đã có ruồi đẻ. Phủ dày và đảo, chúng sẽ giảm.
Không phải nguy hiểm nhưng khó chịu. Và làm hàng xóm phàn nàn.
Kiến: thùng quá khô. Thêm ẩm.
Chuột: có thức ăn nấu chín hoặc đồ mặn trong thùng. Nguyên nhân duy nhất thường gặp.
Chỉ ủ rau củ sống thì gần như không có chuột. Đây là lý do quan trọng của quy tắc đó.
Thùng phải có nắp đậy kín. Và không có khe lớn.
Nếu ở chung cư thì hỏi quy định của toà nhà. Một số nơi có quy định riêng.
Và tôn trọng hàng xóm. Một thùng ủ hôi ảnh hưởng nhiều người.
Dùng phân và những lựa chọn khác
Phân xong thì trộn vào đất chậu. Một phần phân bốn phần đất.
Hoặc rắc một lớp mỏng lên mặt chậu. Bón thúc.
Không dùng phân chưa hoai. Nó nóng và hại rễ.
Phân chưa hoai còn nhận ra nguyên liệu ban đầu. Dấu hiệu dễ thấy.
Sàng qua lưới để bỏ phần chưa phân huỷ. Cho lại vào thùng ủ.
Phân nhà ủ đủ cho vài chậu rau. Không nhiều nhưng đủ.
Nếu không có chỗ ủ thì vẫn có lựa chọn khác. Đừng bỏ cuộc.
Chôn trực tiếp rác bếp vào chậu lớn. Đào hố, chôn, phủ đất.
Cách này đơn giản nhưng chậm và chỉ hợp chậu lớn. Và không chôn quá nhiều.
Phân trùn quế: nuôi trùn trong thùng. Nhanh hơn và ít mùi hơn.
Nhưng cần chăm hơn và cần mua trùn giống. Tìm hiểu kỹ trước khi làm.
Hoặc chỉ cần phân loại rác hữu cơ nếu nơi bạn ở có thu gom riêng. Đơn giản nhất.
Mua phân hữu cơ đóng bao cũng là lựa chọn hợp lý. Không phải ai cũng có chỗ ủ.
Làm được tới đâu thì làm. Không phải bài kiểm tra về lối sống.
